هرودت ( مترجم : هدايتى )
3
تاريخ هرودت ( فارسى )
ديگر از مورخان باستان هويدا مىشود و تاريخنويسى دوشبدوش ديگر علوم بمرحله جديدى از سير تكامل خود قدم ميگذارد . هردوت كه خود نخستين پيش قدم اين دسته از تاريخنويسان عهد كهن محسوب مىشود بدون ترديد قديمترين مورخ جهانست . بىجهت نيست كه قرنها نام او با تاريخ باستان توأم شده است و همهجا او را « پدر تاريخ » نام نهادهاند . درحقيقت اوست كه تاريخنويسى را به بشر آموخت و هم اوست كه بتحرير نخستين تاريخ جامع جهان دست زد . قبل از او هكاتهء معروف نيز به تحرير تاريخ دست زده بود و معروف است كه هردوت آثار خود را از او اقتباس كرده و سپس اصل را از بين برده و كتاب مؤلف قديم را بنام خود بجهانيان عرضه كرده است . دليلى كه طرفداران اين عقيده براى اثبات مدعاى خود اقامه ميكنند اينست كه اولا هردوت شخصا در چند جاى كتاب خود به نويسندگان قديمتر از خود اشاره مىكند و ثانيا بعضى مطالبى را كه او نوشته است نويسندگان يكىدو قرن بعد از او عينا از قول هكاته نقل كردهاند و اين خود مىرساند كه هردوت كه پس از هكاته ميزيسته آن مطالب را از هكاته تقليد كرده و سپس كتاب او را سوزانده است . در صحت اين ادعا ترديد بسيار است چه اگر واقعا هردوت آثار هكاته را از بين برده باشد چگونه آن آثار بدست مؤلفان قرون بعد رسيده است كه بكمك آن توانستهاند قسمتهائى از كتاب ادعائى او را نقل كنند . در هرحال چون بحث درباره صحت يا سقم اين ادعا بس طولانى و تمامناشدنى است از اشتغال بدان اجتناب ميكنيم و چون قديمترين كتاب تاريخى كه درحالحاضر مىشناسيم كتاب هردوت است ما نيز مانند غالب مورخان جهان او را « پدر تاريخ » لقب ميدهيم . از زندگانى پدر تاريخ اطلاع زيادى در دست نيست . منابعى كه از نويسندگان عهد عتيق دربارهء او باقى است و ممكن است . چراغ راه ما براى كشف مراحل زندگانى او گردد متون معدود و مختصرى است از سوئيداس ( Suidas ) و اتين ( Etienne ) از اهل بيزانس و نيز متنى از اوزب ( Eusebe ) و بعضى متون كماهميت ديگر بكمك همين اسناد و متون مختصر است كه دانشمندان و محققان كوشيدهاند سرگذشت